Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως
Ο μεγάλος αυτός πατέρας και διδάσκαλος της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας γεννήθηκε στην Αντιόχεια το 347 μ.Χ. Πατέρας του ήταν ο στρατηγός Σεκούνδος και μητέρα του η Ανθούσα. Έμεινε πολύ νωρίς ορφανός από πατέρα, και η μητέρα του, που ήταν τότε μόλις 20 ετών, τον ανέθρεψε και τον μόρφωσε με τον καλύτερο χριστιανικό τρόπο. Ήταν εξαιρετικά έξυπνος και σπούδασε πολλές επιστήμες στην Αντιόχεια — κοντά στον διάσημο ρήτορα Λιβάνιο — αλλά και στην Αθήνα.
Όταν τελείωσε τις σπουδές του, επέστρεψε στην Αντιόχεια και αποσύρθηκε στην έρημο για πέντε χρόνια, όπου ασκήτευε προσευχόμενος και μελετώντας τις Άγιες Γραφές. Επειδή όμως αρρώστησε, αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Αντιόχεια, όπου το 381, σε ηλικία 34 ετών, χειροτονήθηκε διάκονος από τον αρχιεπίσκοπο Μελέτιο. Αργότερα, ο διάδοχος του Μελετίου, Φλαβιανός, τον χειροτόνησε πρεσβύτερο σε ηλικία 40 ετών.
Κατά τη διάρκεια της ιερατικής του διακονίας, ανέπτυξε όλα τα πνευματικά του χαρίσματα, τον φλογερό του ζήλο και την εξαιρετική του ευγλωττία στα κηρύγματά του. Συγκλόνιζε τα πλήθη της Αντιόχειας και άγγιζε βαθιά τις ψυχές τους. Η φήμη του έφτασε μέχρι την Κωνσταντινούπολη, και έτσι, στις 15 Δεκεμβρίου του 397, με απόφαση του αυτοκράτορα Αρκαδίου και του Κλήρου, έγινε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως — αξίωμα που ο ίδιος ποτέ δεν επιδίωξε.
Ως Πατριάρχης υπήρξε αυστηρός ασκητής και σπουδαίος ερμηνευτής της Αγίας Γραφής. Απόδειξη γι’ αυτό είναι τα πολλά συγγράμματά του — έχουν σωθεί περίπου 804 ομιλίες του. Σε αυτόν οφείλουμε και τη Θεία Λειτουργία που τελούμε σχεδόν κάθε Κυριακή, με ελάχιστες αλλαγές από τότε.
Κατά τη διάρκεια της πατριαρχείας του ήταν αμείλικτος ελεγκτής κάθε αδικίας και διαφθοράς, κάτι που του δημιούργησε πολλούς εχθρούς — ανάμεσά τους και την αυτοκράτειρα Ευδοξία, επειδή κατέκρινε δημόσια τις παρανομίες της. Εκείνη, σε συνεργασία με τον Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόφιλο (άνθρωπο μοχθηρό και ανήθικο), συγκάλεσε μια παράνομη σύνοδο 36 επισκόπων στο χωριό Δρῦς της Χαλκηδόνας και πέτυχε την καθαίρεση και εξορία του Αγίου στη Βιθυνία.
Η απόφαση αυτή όμως προκάλεσε μεγάλη οργή στον λαό, με αποτέλεσμα η ίδια η Ευδοξία να αναγκαστεί να τον ανακαλέσει το 402 και να τον αποκαταστήσει. Όμως λίγο αργότερα, η ίδια κατάφερε ξανά να τον εξορίσει — στις 20 Ιουνίου 404 — στην Κουκουσό της Αρμενίας και από εκεί στα Κόμανα, όπου, ύστερα από πολλές ταλαιπωρίες, πέθανε το 407 μ.Χ.
Ο Μ.Ι. Γαλανός αναφέρει στον Συναξαριστή του ότι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αναγνωρίζεται ως ο πιο άριστος και δημοφιλής διδάσκαλος της Χριστιανικής Εκκλησίας. Κανείς δεν εξήγησε τα νοήματα των Γραφών με τόση σαφήνεια, πλούτο και δύναμη λόγου. Ήταν θαυμάσιος ρήτορας, απαράμιλλος λογοτέχνης, βαθύς ψυχολόγος και κοινωνιολόγος, με έντονο αίσθημα χριστιανικής ισότητας και αδελφοσύνης.
Ανήκει σ’ αυτούς που «λάμπουν σαν αστέρια μέσα στον κόσμο».
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος πέθανε στις 14 Σεπτεμβρίου, αλλά επειδή τότε εορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, η μνήμη του μετατέθηκε στις 13 Νοεμβρίου. Επίσης, στις 15 Δεκεμβρίου εορτάζεται η χειροτονία του σε Πατριάρχη, στις 27 Ιανουαρίου η ανακομιδή των λειψάνων του, και στις 30 Ιανουαρίου τιμάται μαζί με τον Μέγα Βασίλειο και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο. Τέλος, στις 26 Φεβρουαρίου γιορτάζεται η χειροτονία του σε πρεσβύτερο.
Άγιος Δαμασκηνός ο Νέος, Οσιομάρτυρας, ο Κωνσταντινουπολίτης
Κατάγονταν από τον Γαλατά της Κωνσταντινούπολης και λεγόταν Διαμαντής. Οι γονείς του, ευσεβείς χριστιανοί, ονομάζονταν Κυριάκος και Κυριακή. Ο Διαμαντής έμεινε ορφανός σε μικρή ηλικία και, για να αποφύγει την οργή των Τούρκων για κάποιο παράπτωμά του, αναγκάστηκε να ασπαστεί τον ισλαμισμό.
Αργότερα όμως μετάνιωσε και πήγε στο Άγιον Όρος. Εκεί, στη Μονή της Μεγίστης Λαύρας, έγινε μοναχός με το όνομα Δαμασκηνός και έζησε με αρετή και άσκηση για 12 χρόνια. Κατόπιν τον κυρίευσε ο πόθος του μαρτυρίου και, μαζί με τον πρώην Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Διονύσιο, επέστρεψε στη Βασιλεύουσα.
Εκεί κήρυττε δημόσια τον Χριστό και προέτρεπε τους μουσουλμάνους να αρνηθούν τον Μωάμεθ. Στην αρχή οι Τούρκοι τον θεώρησαν τρελό και δεν του έδωσαν σημασία, όμως στη συνέχεια, επειδή τα λόγια του έγιναν προκλητικά, τον συνέλαβαν. Τον βασάνισαν σκληρά και τελικά τον αποκεφάλισαν μπροστά στην πόρτα του Πατριαρχείου, στις 13 Νοεμβρίου 1681. Το σώμα του θάφτηκε στο ναό της Παναγίας στη νήσο Χάλκη.
Όσιος Ιλαρίων ο Ίβηρ (†882)
Πιθανόν να είναι ο ίδιος άγιος που τιμάται και στις 19 Νοεμβρίου.